Категорија: Пчели

[dropcap]Г[/dropcap]радењето на саќе е едно од основните обележја на медоносните пчели и многу битно за развојот на пчелните друштва. Саќето е неопходно за одгледување на потомството и за складирање на храната. Редовното менување на саќето е составен дел од добрата пчеларска пракса. Оваа постапка ги подобрува хигиенските услови во кошницата што е неопходно за здрави пчелни семејства. Старото саќе често може да содржи патогени и да претставува извор на инфекции. Исто така може да содржи и остатоци од хемиските препарати користени во борба против вароата или остатоци на токсични пестициди користени во земјоделството, а внесени од пчелите при процесот на собирање на храна. Замената на старото саќе се врши со нови восочни основи кои би требало да бидат изградени од чист восок. Но често пчеларите се сведоци на неправилно изградени восочни основи, одбивање на пчелите да го градат саќето на основите, делумно или бавно градење на основите, што е причина за забавување на развојот на пчелните семејства, пропуштање на одредени медоносни паши и економски трошоци. Главната причина за овие појави, според пчеларите е лошиот состав на материјалот од кој се изградени восочните основи, а сè со цел одредени производители да остварат поголем профит. Содржината која освен восокот како неопходна суровина за изработка на основите, вклучува и разни растителни восоци, восоци и парафини од нафтената индустрија, стеарин и сл. Од ваквите состојки, парафинот помеѓу пчеларите важи како најнепожелна супстанција во восочните основи. Но колку навистина парафинот содржан во восочните основи влијае врз градењето на саќето и развојот на пчелното семејство?

За испитување на влијанието на восочните основи збогатени со парафин врз пчелите, Одделот за пчеларство при Институтот за земјоделство во Пулави, Полска, спровел двегодишен експеримент од 2010 до 2011 година. За потребите на експериментот биле изработени сатни основи од чист восок и восок помешан со парафин во однос од 10%, 30% и 50%. Матиците сместени на изолатори од по три рамки на кои на половина од рамките биле поставени контролни основи направени од чист восок, а на другите половини основи со наведениот процент на парафин, биле поставени во 7 експериментални класични Дадант-Блатови сандаци. Во експериментот биле набљудувани неколку параметри: брзина на градење на основите, зафатнина на леглото и развој на леглото и изведување на млади пчели.

Се покажало дека не постои некоја разлика во однос на динамиката на градење на различните восочни основи. Саќето било градено со приближна динамика, а ќелиите биле правилно градени и со вообичаените димензии.

Што се однесува до површината на леглото (отворено и затворено легло) и овде не биле забележани големи разлики. Матицата подеднакво ги занесувала сите ќелии од саќето со различен состав.

Подоцна кога почнало изведување на младите пчели, не се забележани никакви нарушувања на овој процес. Немало никаква смртност, ниту било какви аномалии кај новоизведените пчели.

Според некои автори веќе било познато дека пчелите без никаков проблем толерираат и над 40% парафин во восочните основи, а експериментот на Институтот во Пулави само го потврдува тоа. Но од институтот наведуваат дека нивниот научен труд го потврдува нештетното влијание само на чистиот технички парафин (LTP 56/25) кој бил користен за целите на експериментот и дека ги исклучуваат дејствата на останатите парафини со разни хемиски состави и чистота, кои можат да се најдат во промет и чии ефекти врз пчелите се непознати.

[dropcap]М[/dropcap]равјата киселина оправдано се наоѓа помеѓу поефикасните средства за борба против вароата. Добро е познато дека таа со голем успех ги убива крлежите во затвореното легло, но иако многу ретко, понекогаш се случува да предизвика одреден проблем во пчелното семејство. Новиот облик на средството за контрола на вароата на база на мравја киселина, а пуштено во промет пред неколку денови под името Вартерминатор е создадено и развиено токму со цел ефикасно да се справи со крлежите, а при тоа да биде сосема безбедно по пчелите. Вартерминатор претставува проѕирен гел кој содржи 36% мравја киселина во себе, спакуван во соодветна вреќичка сместена во херметички затворено пластично пакување.

Аплицирањето на Вартерминатор се врши на температура помеѓу 15°C и 35°C, а техниката се состои во едноставно отпакување на пластичното пакување и поставување на вреќичката со гел врз рамконосачите. Еден третман со ова средство се врши со две вреќички со гел кои остануваат во кошницата 10 денови, период по кој е потребно да се постават нови две пакувања со гел.

Структурата на Вартерминатор е создадена да продуцира пасивно испарување на мравјата киселина со што се герантира максималната безбедност на пчелите. Просечната акарицидна ефикасност на ова средство е 95%, а максималната забележана ефикасност изнесувала 99%.

Засега овој производ го има само на пазарот во Италија, каде тамошните пчелари веќе имаат можност да ги испитаат неговите резултати и ефикасност независно од она што го декларира неговиот производител и што го покажуваат експерименталните резултати. Доколку Вартерминатор навистина покаже успех во делувањето, тогаш е јасно дека е потребна негова масовна распространетост, како во органското така и во конвенционалното пчеларење.

[dropcap]В[/dropcap]о периодот на зимското мирување на пчелите, на пчеларникот можат да се појават повеќе штетници, кои освен што го нарушуваат мирот во пчелната кошница, можат и да доведат до целосно угинување на семејството и покрај тоа што пчеларот ги превзел сите неопходни апитехнички мерки за успешно презимување на пчелното семејство. Еден од таквите пчелни штетници е и шарениот клукајдрвец.

Пчелите и нивните ларви не се класична храна за шарениот клукајдрвец, но студените и долги зими можат да бидат причина за клукајдрвецот својата борба за опстанок и преживување да ја поведе и на пчеларникот. Клукајдрвецот ги напаѓа дрвените кошници, а забележани се случаи кога се нападнати и кошници од стиропор. Интересно е тоа што клукајдрвецот многу точно и прецизно избира каде е најтенкиот дел од ѕидот на кошницата и токму таму пробива дупка. Ова најчесто се случува на кошниците кај кои постојат изрезбани жлебови кон внатре, кои служат како рачки. Тој дел е најтенок и клукајдрвецот најлесно го пробива. При пробивањето на дупките пчелите се вознемирени, зимското клопче се растура, пчелите пробуваат да се одбранат па дел од пчелите паѓаат на подницата каде поради студот угинуваат, а дел стануваат храна за натрапникот. Како храна на клукајдрвецот можат да послужат и ларвите од пчелното легло, чие вадење од ќелиите не претставува потешкотија за долгиот и леплив јазик на клукајдрвецот. После оброкот клукајдрвецот го напушта местото, дел од саќето е уништено, а дупката која ја направил е преголема за да можат пчелите при убаво време да ја затворат и прополизираат, па преку неа многу често влегуваат глувци и студ кои се причина за дополнително нарушување на функционирањето на пчелното семејство и негово угинување.

Помеѓу пчеларите постојат повеќе „техники“ за заштита доколку се забележат напади од клукајдрвците. Доколку се работи за помал број на кошници, добро решение е преку зимата тие да се завиткаат со мрежа чии отвори нема да пречат на пчелите, а ќе бидат непроодни за птиците. На пчеларници со повеќе семејства, пчеларите практикуваат на повисоки колци да закачат стари компакт дискови, ленти од видео или аудио касети или најразлични сјајни предмети кои предизвикуваат страв и одбивност кај клукајдрвците. Некои пчелари прават и најразлични страшила, а според некои, позитивен ефект врз одбивањето на клукајдрвците има поставувањето на пластични реплики на бувови или некои други грабливи птици на одредени места на пчеларникот.

Доколку веќе настанала штета и кошниците се пробушени и оштетени, а за семејствата сеуште постои надеж за спас, дупките привремено се затвораат со пур-пена, силикон, мешавина од лепак и дрвени струготини, се залепува парче дрво врз дупката и слично, а на пролет и при поволни услови, оштетената кошница се заменува со здрава.

[dropcap]З[/dropcap]имскиот солстициум или зимската краткодневница го означува времето од годината кога ноќта е најдолга, а денот најкраток. Тогаш дневната максимална сончева височина на небото е на најниско можно ниво.  На северната хемисфера тогаш настапува и зимата. Оваа година таа настапува на 22 декември во 00.03 часот.

Веднаш по зимскиот солстициум,  денот почнува незабележително да расте сè до пристигнувањето на пролетта.

Зимскиот солстициум е битен и значаен за пчелите и има влијание врз развојот на пчелното семејство. Многу пчелари овој настан го сметаат за пчеларска нова година или почеток на новата пчеларска сезона.

И покрај мракот во кошницата и невозможноста на матицата да го забележи зголемувањето на дневната светлина, таа на одреден начин инстинктивно го чувствува доаѓањето на зимската крактодневница. Краткодневницата е еден од првите знаци за матицата, дека таа треба да започне една од најбитните нејзини активности поврзани со опстанокот на семејството-несење на јајца. Кратко по солстициумот, обично по неколку денови или една до две недели, семејството ја крева температурата на зимското клопче на околу 35°C, оптималната температура за одгледување на нови пчели. Кога семејството ќе ја достигне саканата температура, матицата ќе започне со несење на мал број на јајца, користејќи ги за тоа испразнетите ќелии со мед кој бил потрошен во изминатиот период. На почеток, количината на јајца е мала, со помалку од 100 занесени ќелии, но со наближување на пролетта бројот на снесени јајца постепено се зголемува. Овој процес оди бавно поради тоа што за достигнување на потребната температура пчелите трошат многу повеќе храна, за разлика од состојбата на мирување во зимското клопче. Со пообилно конзумирање на храна, пчелите се во состојба преку движење на своите мускули да генерираат температура и над 35°C. Матицата и снесените јајца постојано се наоѓаат во центарот на топлото клопче, заштитени од студот, додека пчелите работнички постојано ја ротираат својата местоположба, со цел да не дојде до нивно премрзнување.

Препорачливо е, особено за понеискусните пчелари, краток период по зимскиот солстициум, во моменти на убаво време да ги проверат залихите на храна во кошницата, односно дали клопчето со пчели излегло на долниот дел од поклопната даска. Ако се забележи такво нешто, потребно е веднаш да се интервенира со хранење на таквите семејства.

[dropcap]В[/dropcap]ирусот на деформирани крила е еден од најпатогените вируси кај пчелите. Тој има големо учество во загубите на пчелните семејства. Вирусот припаѓа на типот Iflavirus. Прв пат е изолиран во Јапонија во 1982 година, а по неговото откривање неговото присуство е регистрирано низ целиот свет. Познато е дека вирусот се пренесува вертикално и дека може да биде присутен во едно семејство, но да се активира кога ќе се развијат поволни услови за тоа. Предизвикува оштетување на крилцата на пчелите, пореметување во развојот на абдоменот кај пчелите и прерана смрт, што доведува до пропаѓање на пчелното семејство. Појавата на вирусот на деформирани крила е тесно поврзана со заразеноста на семејството со Varroa destructor. Крлежите освен што имаат способност за реплицирање на вирусот во огромни количини, имаат и улога во активирање на вирусната инфекција преку ослабување на имунитетот на пчелното семејството.

Вирусот на деформирани крила е детектиран во многу пчелни производи како што се пергата, медот, матичниот млеч, што покажува дека постои и хоризонтален пат на пренесување на заразата, односно ифицирање по пат на хранење и трофилакса. Група на научници од Универзитетот во Пиза, Италија, преку својата студија докажа дека внесување на вирусот на деформирани крила во пчелното семејство, освен преку крлежите може да се направи и преку поленот собран од пчелите излетнички и на тој начин вирусот да се внесе во пчелно семејство неинфицирано со вирус и очистено од крлежи. Ваквиот инфективен полен станува контаминирана храна за пчелното семејство. Научниците експериментално докажале дека со хранењето на незаразените јајца и ларви со заразена храна се добиваат инфицирани пчели со телесни деформитети и со слаб телесен развој. Во експериментот е докажано дека заразените пчелите при собирање на полен, истовремено вршат и контаминација на цветот, па така несобраниот полен станува инфективен материјал за другите незаразени пчели и пчелни семејства. Сеуште не е докажан начинот на кој пчелите го контаминираат поленот. Научниците сметаат дека причина за тоа е фецесирањето на пчелите врз цветот во текот на собирањето на полен.

Според истражувачите, ова е многу значајно откритие за пчеларството. Ширењето на вирусот на деформирани крила преку поленот, може да има значително влијание врз исчезнувањето на пчелните семејства за кои се сметало дека се незаразени со вируси и успешно третирани од крлежи.