Автор: Горан Алексовски

Мал тим на научници од неколку земји, го идентификува најстариот доказ за постоење на крлежите. Работејќи на парче килибар во кој се заробени мравка и крлеж прикачен на нејзината глава, утврдиле дека примерокот е стар повеќе од 50 милиони години.

Парчето килибар било пронајдено на Балтичкиот брег во Русија од еден археолог аматер. Бидејќи и крлежот и мравката се слеани во килибар, тешко е да се одреди дали крлежот паразитирал и се хранел со хемолимфата на мравката или само ја користел за транспорт. Без разлика на тоа, се смета дека ова претставува значаен доказ, кој покажува дека крлежите живееле поврзани со инсектите десетици милиони години наназад. Според научниците, ова е редок и можеби единствен примерок на фосил на крлеж, затоа што крлежите се многу ситни и обично по нивната смрт се изедени од разни инсекти. Се претпоставува дека во овој случај крлежот се прикачил на мравката која се заглавила во смола, па во обидот да се извлече, во смесата од смола го вовлекла и крлежот. Подоцна смолата се исушила, стврднала и целосно ги фосилизирала.

Фосилизираниот крлеж е во сродство со денешните крлежи кои паразитираат кај пчелите, па овој вреден археолошки пронајдок може да послужи за проучување на нивното постоење, нивната еволуција, влијание врз екологијата и биодиверзитетот и др.

[dropcap]З[/dropcap]а пчеларот одсекогаш било предизвик да се надмудрува со пчелните роеви. Тој се обидува да размислува како пчелите во ројот, да го предвиди секој нивни потег и на крај да излезе како победник. Според многу пчелари, фаќањето роеви е како рибарењето. Без добра локација и без добар мамец, нема успех во ловот. Локациите посетувани од роевите, помалку или повеќе им се познати на пчеларите, но што е со мамците?

Постојат многу комерцијализирани синтетички мамци за роеви, кои според некои пчелари функционираат одлично, а според некои не. Еве неколку рецепти за домашна изработка на мамци за роеви:

Мамец-паста со етерично масло

1/4 шоља со маслиново масло, пола табла восочна основа и 20 капки на етерично масло од лимонова трева (Cymbopogon, го има по аптеки) се ставаат заедно да се растопат. Обично се ставаат во друг сад со вода која врие. Кога состојките ќе се растопат и добро ќе се измешаат, добиената смеса се става во садови од алуминиумска фолија или стаклени теглички. Мамецот има интензивен мирис на лимон, кој ги привлекува пчелите, а се користи во доза од една мала лажичка или се сече на мали коцки. Пастата се става на рамконосачите, на подницата на кошницата или со неа се премачкуваат ѕидовите од кошницата. Поголем ефект ќе има ако се користи кошница со постаро саќе.

Феромонски сок од матици

При замената на истрошените и стари матици со нови, наместо да ги убиете, пуштете ги во тегла и прелијте ги со шпиритус, ацетон, или некој појак алкохол и ставете ги во ладилник. Матиците ќе угинат, а додадениот растворувач ќе ги извлече и ќе ги зачува сите нивни феромони. Не се препорачува гмечење на матиците, затоа што на тој начин може да се изгуби дел од феромоните. Ваквиот феромонски сок ги содржи мандибуларниот феромон на матицата (QMP), одговорен за роењето, феромонот со кој матицата ги привлекува и принудува пчелите од семејството да ја следат (QRP) и тарзалниот феромон, кој им укажува на пчелите за присуство на матицата и има влијание врз роевиот нагон. Ваквиот мамец по потреба се вади од ладилник, со памукче се натопува од него, памукчето се става во мала вакуумска кесичка продупчена на повеќе места. Ваквата кесичка се става во празна кошница или нуклеус на соодветна локација. Феромонскиот сок функционира на принципот на парфем-алкохолот испарува, а мирисот на матицата останува одредено време.

Синтетички феромонски мамец

Составот на комерцијалните мамци за роеви е цитрал, гераниол и геранијска киселина. Измешајте ги овие состојки во однос 1:1:1 и ќе добиете синтетички Насонов феромон. Поради цената на состојките кои влегуваат во составот, овој мамец не претставува голем предизвик за приготвување од страна на пчеларите.

[dropcap]Н[/dropcap]ашата држава е една од малкуте земји во светот, кои можат да се пофалат со целосна територијална покриеност од локален и автохтон подвид на пчели. Македонската медоносна пчела (Apis mellifera macedonica), освен на целата површина на Македонија, ја има и во северна Грција, делови од Бугарија, дел од Србија, Украина и Романија. Детерминирана е од Фридрих Рутнер, кој во 1988 година ја определил територијалната распространетост на овој подвид и покажал дека A.m.macedonica јасно се разликува од грчката (A.m.cecropia), крањската (A.m.carnica) и останатите европски подвидови на медоносни пчели. Во тоа време бугарските и романските пчеларски научници не можеле да се помират и да ја прифатат оваа одлука на Рутнер, сметајќи дека тие имаат свој подвид на пчели. Така Бугарите македонската пчела ја именувале A.m.rodopica, а Романците A.m.carpatica. Денес, називот A.m.macedonica е прифатен и за нивните автохтони пчели, па овие принудни називи скоро и да не се користат.

Уште пред повеќе од 2000 години, Аристотел забележал дека посветлата пчела (македоника) е поблагородна, повитална и помирна од потемната локална пчела (секропија). Многу години подоцна во Р. Македонија, експериментот на групата COLOSS го потврдил тврдењето на Аристотел. Докажано е дека оваа пчела има слаба до умерена одбранбена способност и дека при работа со неа понекогаш е потребна пчеларска капа. Се смета дека мирниот темперамент е поради блиската роднинска врска на македонската и крањската пчела.

Морфолошки, невозможно е да се забележи разлика помеѓу крањската и македонската пчела. Единствено, понекогаш жолтата пегавост на стомачните прстенчиња може да посочува на разлика помеѓу подвидовите, но тоа не може да се смета како релевантен споредбен фактор. Нема некоја поголема разлика во бојата кај пчелите работнички, трутовите и матиците, па понекогаш претставува проблем да се најде матицата доколку таа не е обележана. Телото на македонската пчела е прекриено со кратки и задебелени влакненца. Крилцата се куси, нозете се долги, трупот е тенок и релативно долг, со просечна должина од 6,5 mm. Има добро развиено јазиче, пчелите се добри летачи и можат да летаат по храна на поголема оддалеченост, поради што се сметаат за вредни и добри работници. Трутовите се нешто помали од оние кај крањската пчела.

Имаат тенденција кон роење, при што ја искористуваат првата прилика пружена од пчеларот, за да се изројат. Во фазата на роидбен нагон, градат неверојатно многу матичници. Се смета дека причината за изразениот роидбен нагон е тоа што со векови наназад се одгледувале во просторно ограничените традиционални плетени трмки или кошари. Македонската пчела собира големи количини на прополис, што ја прави одлична за пчеларите насочени кон производство на овој пчелин производ, но изразеноста на оваа особина понекогаш ја отежнува работата во кошницата поради прополизираните и споени рамки и делови од кошницата. Со медобер почнува уште во рана пролет и произведува специфичен мед за овој подвид, со посебен и уникатен квалитет. Просечната медопродукција засега изнесува 17 кг. Ретко покажува афинитет кон грабеж. Македонската пчела е доста економична. Во текот на презимувањето, според мерењата на Доц. Д-р Узунов, троши околу 8 кг храна, односно околу 50 грама мед дневно. Лесно презимува и почнува со развој многу рано. Леглото е доста компактно. Отпорна е на болести на леглото, а испитувањата правени во Англија, Германија и Австрија во региони со висока заразеност на ноземоза, покажале дека македонската пчела добро презимува и покажува изразена отпорност кон ноземата.

Моментно, во државава постојат неколку здруженија и институции кои работат на испитување, конзервирање и подобрување на македонската пчела. Истите со гордост ја промовираат и прават обиди за нејзина популаризација низ светот, затоа што да се има ваков автохтон генетски потенцијал, воопшто не е мала и незначајна работа.

[dropcap]С[/dropcap]екоја иновативност во било која област, а особено во пчеларството се прифаќа со голема внимателност. Таков е и примерот со оваа пластична кошница, прво поради иновативниот и невообичаен дизајн, а потоа и поради материјалот од кој таа е направена. Но, пчеларите кои го искусиле пчеларењето со оваа кошница велат дека за кусо време оваа кошница ја стекнала нивната доверба и дека пчеларењето со неа е вистинско уживање.

Пластичната кошница е производ на грчката фирма Анел. Се работи за кошница целосно изработена од пластика. Дури и рамките и сатните основи се пластични. Пчеларите велат дека оваа кошница е долготрајна, а не се потребни никакви бои и лакови за импрегнација и надворешна заштита. Кошницата се продава во 5 различни бои.

Капакот на кошницата овозможува добра заштита, а специјалниот дизајн прави  дождовницата да паѓа подалеку од кошницата, што овозможува таа постојано да биде сува. Отворот за сипување на сируп сместен на капакот е одлична идеја за полнење на пластичната хранилка со сируп, без при тоа да се отклопуваат пчелите. Чепот со мрежаст отвор на капакот придонесува за подобра вентилација во кошницата.

Отвор со функција на лето и вентилација има странично на секој спрат од кошницата. Спратовите идеално налегнуваат еден врз друг и се доста лесни за кревање и манипулација. За тоа придонесуваат и вградените пластични рачки.

Подницата е со пластична мрежа и овозможува идеална вентилација. На подницата се регулаторите на летото, разни чешли и многу додатоци, кои со својата функционалност ја зголемуваат позитивната оценка на оваа кошница. Истото важи и за преградните даски, матичните решетки, мрежите за собирање на прополис и др. Како дополнителна опрема кон оваа кошница доаѓа и специјално дизајнираното стојалиште кое спречува наезда од мравки и други инсекти во кошницата.

Грчките пчелари велат дека засега пчелите во оваа кошница многу добро се развиваат. Тие се задоволни од нејзините перформанси, но велат дека за да размислат за нејзино комплетно воведување на пчеларниците, ќе треба да почекаат неколку сезони, за да го видат и „мислењето на пчелите“.

[dropcap]В[/dropcap]истинско уживање во студените денови кои претстојат.

Потребни состојки:

• една и половина шоља млеко
• 2 големи лажици какао
• 2 големи лажици мед
• по избор: ванилин шеќер, ванилин екстракт, цимет, мелени лешници, шлаг, чоколадни трошки, карамел, путер и др.

Млекото се става во сад и се загрева да биде врело (или се вари ако не е сварено). Во друг сад се ставаат медот, какаото и ванилиниот шеќер или екстракт и се загреваат на тивок оган за да се спојат во едноличен крем. Медниот какао крем се додава во садот со топлото млеко и целата смеса добро се меша. По избор, во топлата чоколада се додава и малку путер. Топлиот пијалок се пресипува во шољи и се декорира според сопствен вкус. Може да се стави шлаг, наросен со мелени лешници, посипан со малку мед или карамела, чоколадни трошки, цимет и др.

[dropcap]С[/dropcap]о цел да се пронајдат многу одговори за угинувањето на пчелите, Технолошкиот Универзитет Вале де Белем од Бразил, на почетокот од годинава, разви многу мали микрочипови (со димензии 2,5*2,5 милиметри  и тежина од 5,4 милиграми). Идејата е овие чипови да се прикачат на грбот на пчелите, со цел да се анализира нивното однесување под влијание на пестициди и промена на климатските услови. Дел од експериментот е во Бразил, а дел во Австралија.

Во Австралија, на Тасманискиот остров, ќе се изведува компаративно испитување на 10000 пчели, за да се открие како тие реагираат на константна изложеност на пестициди. Ќе се користат африканизирани пчели, така што две кошници ќе бидат сместени во амбиент со постојано контаминиран полен, а две кошници ќе бидат ставени во чиста, незагадена околина. Секоја промена и одстапка забележана кај пчелите кои се под влијание на пестицидите, ќе се смета како можен причинител за угинувањето и исчезнувањето на пчелите и ќе биде предмет на понатамошни анализи и испитувања. Крајот на експериментот е предвиден во април 2015, а резултатите се очекуваат во втората половина од годината.

Вториод дел од експериментот е во Бразил, во местото Белем, на Амазон и веќе е започнат. 400 пчели, на кои се поставени чипови, 3 месеци ќе бидат под постојан мониторинг, а предмет на испитување ќе бидат сите промени врз пчелите предизвикани од честите врнежи и ненадејните климатски промени делот на Амазон и Бразил воопшто, предизвикани од глобалното затоплување.

Секој чип емитува посебен сигнал, кој претставува еден вид идентификација за секоја пчела. Преку овој сигнал може да се следи и анализира состојбата на секоја пчела во кошницата. Се смета дека овие чипови многу ќе придонесат за намалување на проблемите во пчеларството насекаде, а особено во Бразил, каде автохтоните Јужно-американски пчели без осило се премногу чувствителни на климатски промени и се доведени во незавидна ситуација.

[dropcap]П[/dropcap]остојат повеќе техники и методи за контрола на заразеноста на пчелите со крлеж. Иако сите даваат задоволувачки резултати, некои од нив се скапи и бараат доста искуство, додека други се едноставни за изведување на пчеларникот, не се скапи и не бараат голема стручност и посбни вештини.

Во видеото подолу, прикажани се два едноставни начини за контрола на заразеност и броење на крлежи.

*Видеото е преведено на македонски, за активирање на преводот кликнете на CC и одберете било кој од понудените преводи (SR или  RU).

[dropcap]Н[/dropcap]а 13/11/2014 година, ПЗ „Матица“-Скопје својата втора по ред работна средба во сезоната 2014/2015, ќе ја посвети на изнаоѓање начини и методи за заштита на медот од фалсификување, спречување на продажба на таквите фалсификати и спречување на вештачки добиените фалсификати на мед да бидат пуштени во промет со назнаката „мед“.

Причината за оваа иницијатива е тоа што во последно време поради високата цена на медот се јавија многу медни фалсификати и многу профитери, кои заработуваат на славата на квалитетниот македонски мед. Ваквите фабрикувани копии на мед, освен што можат да се сретнат по пазарите, под разни имиња и регистрирани од соодветни институции можат да се сретнат и во големите маркети, веднаш покрај пакувањата со вистински и квалитетен мед. Сето ова негативно се одразува врз цената и пласманот на медот и ја отежнува одржливоста на пчеларството.

За таа цел, членовите на здружението побараа од раководството на ПЗ „Матица“-Скопје, на расправата да бидат поканети членови од сите засегнати страни како и влијателни лица, со цел од оваа Иницијатива да произлезе една заедничка Стратегија за спречување на производство на медни фалсификати и нивно промовирање и продажба под закрила на квалитетниот пчелен мед. Ваквата Стратегија во иднина би послужила како водич кон една поквалитетна, заштитена, рентабилна, одржлива и здрава медопродукција.

[dropcap]П[/dropcap]челарскиот сојуз на Словенија (ЧЗС), ги поканува сите заинтересирани да земат учество во Меѓународниот натпревар на фотографии поврзани со пчеларството за 2014 година. На натпреварот чиј организатор е Пчеларскиот сојуз на Словенија, поканети се пчеларите од цел свет, фотографите и сите други кои имаат желба да учествуваат на овој настан преку испраќање на досега необјавени фотографии. Натпреварувачите треба да се фокусираат на следниве категории:

•  Пчелите и медоносните растенија;
• Животот на пчелите (биологија);
• Пчеларски работи и пчелни производи;
• Традиционални пчелни живеалишта и пчеларници.

Фотографиите можат да бидат во боја или црно-бели, со резолуција над 300 dpi. Секоја фотографија треба да содржи сопствен идентификациски број, име, да се наведат категорија под која припаѓа и годината кога е фотографирана. Фотографиите ќе се оценуваат според следниве критериуми:

• Експресивност;
• Оригиналност;
• Технички дизајн;
• Естетика;
• Вид, односно подвид на пчели (поради автохтоноста, предност има Крањската пчела).

Фотографиите снимани на ЦД или УСБ драјв треба да се испратат на следнава адреса: Čebelarska zveza Slovenije, Brdo pri Lukovici 8, 1225 Lukovica, Slovenia, со назнака “Photography Competition” или на електронската адреса: marko.borko@czs.si.

Испраќањето на фотографиите трае до 19 декември 2014 год. Церемонијата на прогласување на најдобрите фотографии ќе биде на саемот АпиСловенија на 21 март 2015 година во Цеље.

Повеќе информации овде.

[dropcap]П[/dropcap]остојат ли услови за успешно и профитабилно пчеларење во Македонија? Дали и колку науката е вклучена и може да помогне за постигнување на подобри резултати во пчеларството? На овие и уште неколку прашања, во емисијата Профит, емитувана на Наша ТВ, а посветена на пчеларството, одговара Проф. Д-р Мишо Христовски. Според него, причините за лошата ситуација во која се наоѓа македонското пчеларство не треба да се бараат само во лошите климатски услови, туку и во немањето стратегија за пчеларство, болестите кај пчелите, а како виновник е посочена и владата, која поради некоординираноста со стручни лица и експерти од областа на пчеларство, субвенциите ги насочува погрешно и тие го немаат оној ефект за кој се наменети.

Во емисијата, свое видување на состојбата со нашето пчеларство дава и претседателот на ПЗ „Матица“-Скопје, Павле Бошкоски, кој смета дека со владина помош кон пчеларите во вид на доделување на земјиште од пониска категорија, за засејување на медоносна флора, значително би се подигнало нивото на продукција на пчелни производи. Тој вели, дека за да се започне рентабилен пчеларски бизнис потребни се 10-15000 евра, но дека треба трпеливост, бидејќи како и во секоја земјоделска гранка, така и во пчеларењето, профитот доаѓа подоцна. Тој одговара и на прашања поврзани со цената на медот, пласманот, квалитетот на пчелните производи и др.

Учество во емисијата имаат и неколку пчелари од различни региони во земјава. Тие даваат своја оцена за нашето пчеларство и проблемите со кои се соочуваат во пчеларското производство.

Целата емисија погледнете ја подолу.